woensdag 15 mei 2013

Toestand en effecten van ons (drink)water in Limburg, wetgeving in België en invloeden van de EU en de situatie in de rest van de geïndustrialiseerde landen: worden wij dik, dom en ziek door het water dat wij drinken?

 

Een dossier over ons drinkwater, wat er allemaal inzit en wat je ervan kan krijgen ... een vicieuze cirkel met bio accumulerend effect dat om een héél dringende oplossing vraagt: farmaceutische producten (hormoonverstoorders, pseudo- en oestrogenen, kalmeermiddelen, ...), pesticiden- fosfaten - nitrieten - nitraten - Sulfaten (Zuid Limburg), zware metalen (Genk), radioactieve stoffen (Mol), brandvertragers (synthetische kledij / wasmachines), ... en wij als huishoudelijk vervuiler.


 

In opdracht van de EU is in 2007 (Belgisch Limburg) een groot onderzoek gestart naar de invloed van Chloor in drinkwater en haar bijproducten: THM en andere gechloreerde verbindingen en zware metalen (Arseen & Cadmium enz.) die in ons water voorkomen: men heeft maar liefst 5 keer meer kankergevallen geconstateerd in Limburg dan in de rest van België!

 

In Nederlands Limburg heeft men zo’n 20 jaar geleden het drinkwater gecontroleerd op radioactiviteit (Radon): waarden van 0.1 - 20 Bq/L (Becquerel) met een gemiddelde van 4.8 Bq/L(!) hetgeen overeenkomt met 65 keer meer kans op kankers … Zo wordt ook uranium in het water gemeten (limiet 10 µg/L!) terwijl 2µg/L al onveilig is voor baby’s; de voorgestelde limieten worden dus per lichaamsgewicht berekend (voor volwassenen!).
 

De staat van onze grondwaters & oppervlaktewaters - de bronnen voor ons drinkwater-  is ronduit slecht ... erger; géén enkele van de aquifiers (oppervlakte- of grondwater winbronnen) zal tegen 2015 de E.U. opgelegde normen bereiken!

 


Drinkwaterbedrijven moéten ons de kwaliteit van ons drinkwater garanderen: of het nu gaat over flessenwater of leidingwater … men kàn ons NIET garanderen dat het door hun geleverde drinkwater géén nadelige gevolgen heeft voor de volksgezondheid!

 

Men kàn (of wil) niet alle onbekende stoffen identificeren en er zijn dikwijls ook geen normen of analysetechnieken voorzien per individuele stof of voor de combinatiewerking ervan … terwijl onze universiteiten toch wel degelijk over deze technieken beschikken (zie verder)!?

 

 

Uitspraken doen over gezondheidsrisico’s en misleidende reclame dat ons drinkwater perfect gecontroleerd wordt is compleet verkeerd: er is geen enkele instelling of wetenschappelijk instituut dat garantie kan geven over hun product (drinkwater) omdat er geen zicht is op de effecten op lange termijn en de teratogene (vertraagde) schadelijke gevolgen voor de volksgezondheid van de mutagene, carcinogene en xeno-biotische stoffen in het drinkwater! Het is immers zo dat producenten, bestuurders van controle instanties en wetenschappers van waterbedrijven de indruk wekken dat wanneer er (nog) geen (voldoende) bewijs is dat er geen nadelige effecten zijn voor de volksgezondheid … en dat is misleidende reclame!

 

Dus, chemisch vervuild? Ja, terwijl onze huidige RWZI (RioolWater ZuiveringsInstallaties) eigenlijk niet voorzien zijn om de nieuwe (sinds enkele tientallen jaren) bekende vervuilende stoffen uit het water te zuiveren. Om aan de Nitraatrichtlijn te voldoen is de RWZI in België uitgerust om voornamelijk agrarische afvalstoffen te zuiveren of dan gedeeltelijk toch en NIET bedoeld om die chemicaliën uit het drinkwater te halen ...

 

De laatste ingrijpende investeringen die men heeft gedaan was in de jaren '70 waarbij de installaties (RWZI) voorzien werden op de zuivering van de mestoverschotten: medicijnresten, hormoonverstoorders, virus & bacteria, ... worden dus niet of onvoldoende uit het drinkwater gehaald omdat de infrastructuur dit gewoonweg niet kan door middel van bezinking, floculatie, zandfiltratie, … zoals het gaat met de conventionele RWZI!

 

Als men de chemische toestand controleert van vele Limburgse gebieden (Geoloket), behaalt meer dan de helft de normen niet: vooral door nitraten, pesticiden, fosfaten, PCB’s … Een onderzoek van de universiteit van Gent vertelt ons dat pesticiden & zware metalen hormoonconcentraties kunnen laten stijgen ofwel doen dalen: een chemische reactie is telkens verschillend door de aanwezige stoffen en een merkwaardige vaststelling is, dat bij relatief lage concentraties er toch sterke verbanden worden gevonden.

 

Met andere woorden: zelfs zeer lage concentraties kunnen zeer grote invloeden hebben op onze hormoonwerking aangezien hormonale concentraties in het menselijk lichaam belangrijk zijn voor nagenoeg alle biologische processen, wijzen deze waarnemingen erop dat NIETS van wat in ons lichaam gebeurt, ontsnapt aan de invloed van vervuilende of gevaarlijke stoffen in onze omgeving … hoe laag de concentratie ook is!

 

 

Wat blijkt nog meer: 50% van de data van de chemische toestand van ons water is niet gekend! Dit water zal uiteindelijk dienen als grondstof voor ons drinkwater: de data wordt voornamelijk geleverd door onderzoeksinstellingen die op hun beurt dikwijls gefinancierd worden door ... jawel de industrie! De accuraatheid van de gegevens wordt dikwijls niet juist of onvolledig ofwel op zo een manier voorgesteld dat ze een verbloeming geven van de feiten ... 'cosmetisch gereinigd drinkwater' is op het zicht wel zuiver, maar studies tonen aan dat in vele landen het water niet drinkbaar is! Dit geldt zowel voor leidingwater (kraantjes-drinkwater), mineraalwater, bronwater of tafelwater.

 

 

Al sinds de jaren '80 zijn wereldwijd rapporten bekend over de vruchtbaarheid van de man die erop achter uit gaat, ook vissen die van geslacht veranderen en/of tweeslachtig (hermafrodiet) worden, vervrouwelijking van amfibieën en ... mannen met borsten (feminisatie)! Studies tonen aan dat én door het drinkwater én voornamelijk fastfood mannen in the UK te maken hebben met een overdosis aan vrouwelijke hormonen. Een onderzoek in Engeland en interview met een plastisch chirurg bevestigd de cijfers ... mannen krijgen borsten en worden vet!

 

 

Terwijl er zoveel EU instellingen die zich met water bezig houden - EEA, REACH, SCHER, enz. - die duidelijk over rapporten beschikken die beweren dat die chemische producten van de Farmacie en de lozing van huishoudelijk afval (‘scrub’ producten: microplastics van cosmeticaproducten, schoonmaak, tandpasta, shampoo, ...) toch wel duidelijke effecten vertoont op ander leven hier op aarde. Zo is zijn er nu studies van 'micro & nano plastics' en hun effect op mens en dier ... .

 

REACH (Registratie Evaluatie Autorisatie Chemicals) is een Europese afdeling die er voortaan voor zorgt dat de fabrikanten moeten bewijzen dat hun producten (de grondstoffen die gebruikt worden) veilig zijn. Hormoonverstoorders vallen echter nog niet onder de REACH legislatuur: er zijn studies die spreken over een 10.000 verschillende – sommigen spreken zelfs over 1 miljoen en méér! - chemische producten die in ons water (of voeding) terug te vinden zijn. Slechts voor een 2000-tal zijn er analyse technieken opgesteld;  hiervan worden er dagelijks een 60-tal van gecontroleerd, maandelijks nog enkele tientallen chemische stoffen en jaarlijks nog enkelen ... toch maar een zeer klein aantal dat wordt gecontroleerd??  

 

 

Als er maar een 100 of soms 200 - tal stoffen worden gecontroleerd van de 2000 gekende van de misschien 1 miljoen chemische producten die in omloop zijn, is dit dan niet véél te weinig want we spreken misschien nog niet over 1% dat we effectief kunnen controleren?

 

 

Er is geen of onvoldoende kennis van de rest van de eventuele gevaarlijke stoffen ... Als het gezondsheidseffect niet bekend is dan neemt men detectiewaarden en stelt men limieten op; maar wat als er voor de andere onbekende stoffen geen meting gebeurt of men zoekt niet naar àlle voorkomende stoffen terwijl er wél nog andere vervuilende producten inzitten?

 

Een zekerheid van de juistheid van de resultaten is ook al zoek omdat men beweert dat de kosten om àlle stoffen te controleren véél te duur uitkomt? Zelfs als de volksgezondheid in het gedrang komt?

 

Waarden om limieten vast te leggen op onderzoek naar chemisch gevaarlijke stoffen zoals medicijnresten & hormoonverstoorders terwijl men maar voor een zeer beperkt aantal stoffen analysemethoden heeft, is wetenschappelijk onverantwoord als men deze wil afleiden uit het voorkomen van die stoffen (coctailmix & bio accumulatie)!

 

 

Wetenschappers spreken nu over 'teratogene werkingen'; schade aan de gezondheid die zich pas bij de volgende generatie manifesteert ... typisch voorbeeld zijn de kankerverwekkende stoffen die bij chronische blootstelling pas na jaren vastgesteld worden of wanneer de ongeboren baby al vergiftigde stoffen langs de navelstreng binnenkrijgt. Zo zijn er testen geweest in Groningen waarbij er onderzoek werd gedaan van 69 navelstrengen en waarbij er in 100% van de gevallen gevaarlijke stoffen werden teruggevonden die een gevaar zijn voor baby’s & kinderen.  

 

De huidige RWZI vertonen dus ernstige gebreken omdat deze niet voorzien zijn om deze nieuwe vervuilers te stoppen. In Nederland zijn al maatregelingen genomen om waterwinbedrijven (drinkwater producerende bedrijven) te sluiten omwille van de vastgestelde verontreinigingen en waarbij meer dan de helft bedreigd worden tot sluiting ... In België zal tegen 2015 géén een van de meer dan 200 winlocaties NIET conform de Europese wetgeving (afgeleid van de WHO) zijn.  

 

 

Als we terug naar Limburg kijken naar MER's (milieu Effecten Rapport) die voor goedkeuring worden aangeboden in Brussel terwijl de chemische toestand en/of kwantitatieve toestand niet behaald wordt, maar ondanks alles toch nog goedgekeurd wordt én waarbij ook nog eens het debiet verhoogd mag worden - dat ten nadele wordt van de effectiviteit van de RWZI - slaat werkelijk alles. In normale omstandigheden wordt een leverancier die produkten op de markt verkoopt die non-conform zijn, verplicht zijn koopwaar uit de rekken te nemen!

 

 



 

Moet de Consument bezorgd zijn om de kwaliteit van het (drink)water?


 

Hoe kan men de chemische toestand goedkeuren als men nog eens niet weet wat er allemaal in het water bevindt??

 

Waarom zegt de watermaatschappij dat men ‘uit voorzorg’ het best ’s morgens het water even moet laten stromen vooraleer te consumeren? Omdat stilstaand water reacties veroorzaken in de leidingen die voorgeschreven zijn in de wetgeving? Wie betaalt deze verspilling en wat als men dit niet doet? Wat men de grote aanwezige concentratie aan Chloor?  Juiste communicatie en informatie is niet aan de orde …

 

Zwijgen om paniek te voorkomen én de houding van de overheid ‘niet bekend dus ongevaarlijk’ … onzekerheden of onbekendheden mogen niet verkondigd worden als zijnde veilig en dit is een bagatellisering van de effecten op de volksgezondheid!

 

 

“Drinkwater dat aan de consument wordt afgeleverd, mag geen stoffen of eigenschappen bevatten die nadelig of schadelijk zijn voor de gezondheid” (FAVV).

 

 

 

In België wordt er dus Chloor (Cl-) gebruikt als disinfectiemiddel - in Nederland wordt er met ultrafiltratie en UV / Ozon (O3) met waterstofperoxide (H2O2) gefilterd en wordt Chloor bijna niet meer gebruikt - om de levende beestjes te doden zoals Bacteria & Virus. 

 

Het gebruik van Chloor leidt tot DBP's (Disinfectant By Products): THM’s Trihalomethanen, HAA's Halo Acetic Acids en andere gechloreerde KWS (KoolWaterStoffen) komen vrij bij de consument door reactie met organisch materiaal= Chlorinatie van chemische producten die op hun beurt zeer kankerverwekkend zijn (chloroform, Chlorofenolen, ...). In Nederland wordt sinds 2005 Chloor niet meer als primair disinfectiemiddel beschouwt en gebruikt men dus nieuwe ecologische technologieën (membraanfiltratie & ozon (UV)) waarbij men de toevoeging van chemische producten zoals Chloor wil vermijden (Chlorinatie) en ook de bacteriologische/virologische vervuiling optimaal wil bestrijden.

 

Hoe wordt Chloor ingezet in de conventionele zuiveringsinstallatie om tot drinkbaar water te komen? De RWZI - die al honderd jaar hetzelfde werkt - gebruikt Chloor (Cl-) als disinfectiemiddel in de laatste stap van waterzuivering. Dit product wordt gebruikt als ziektekiemverdelger. Helaas worden niet alle ziektekiemen gedood ... Cryptosporidium & Cysts komen dus nog steeds in ons drinkwater terecht én ook virussen die 'in de bacteriën zelf' huizen! Chloor is dus geen wondermiddel of absolute barrière om ziekteverwekkers uit het drinkwater te halen!

 

Op jaarbasis worden in België zo'n 15 chemische stoffen in ons drinkwater gevoegd om ons drinkwater aan de criteria te laten voldoen:

 

- Bleekwater 'eau de javel': 35 MT per jaar (MT= ton = 1000 kg)

- Natriumhypochloriet: 2500 MT

- Chloorgas: 4 MT

- bijtende Soda: 185 MT

- Natriumaluminaat: 7.5 MT

- IJzerchloride: 2100 MT

- Aluminiumsulfaat: 2600 MT

- Kalk: 2000 MT

- Zwavelzuur: 575 MT

- poly-aluminiumchloride: 50MT

- Zwaveldioxide: 5 MT

- Natronloog: 250 MT

- Geactiveerd Siliciumoxide: 100 MT

- Calciumcarbonaat: 225 MT

- Calciumhydroxide: 210 MT

- ...

 

 

Enkele opmerkingen:

- Het transport van ons leidingwater (tot aan de waterteller want vanaf dan is de consument verantwoordelijk): met gietijzeren én door ASBEST-CEMENT buizen!

 

- Aluminium wordt toegevoegd om het leidingwater 'klaarder' te doen lijken

 

- Nitraten: Belgische norm = 50mg/L, maar:

... >10 mg/L is schadelijk voor zwangere vrouwen en baby's

... >20 mg/L exponentiële toename op kanker

... 25 mg/L schadelijk volgens de Europese Richtlijn

... 50 mg/L: bij overschrijding wordt METHANOL (gevaarlijke brandalcohol) toegevoegd om het Nitraatgehalte te doen dalen! 

 

 

 

Prof. Vincent, een Frans hydroloog zegt: “ Chemische behandeling van water om ‘drinkbaar water’ te bekomen zoals bij de conventionele (huidige) RWZI dus met Chloor, Fluor, ozon, … maakt het water ‘ziek of dood’ (Dr. Emoto Masaru: water heeft een geheugen)! Omdat men met ‘super-oxidanten’ werkt, functioneert het magnetisch vermogen van water niet meer naar behoren waardoor het zijn heilzame werking verliest en waardoor kankers, tromboses, ouderdomsverschijnselen, neurologische effecten, nieuwe ziektes gelinkt aan de geografische ligging, … in de hand gaat werken.”

 

De directeur van de WGO (WHO - wereld gezondheidsorganisatie) bevestigt dat de gezondheid van een volk afhankelijk is van zuiver en gezond water, en niet van het aantal of de kwaliteit van de ziekenhuizen... Chemisch vervuild water zorgt voor bij-producten; kijk maar hoeveel keer ‘Chloor’ voorkomt in de lijst met prioritair gevaarlijke stoffen (chloor-afgeleide producten).    

 

 

 

Onjuiste gegevens & misleidende reclame.


 

De consument moet beter voorgelicht worden van het product dat hij aankoopt bij de watermaatschappijen; een juiste voorlichting is/moet wettelijk voorzien zijn waarbij op regelmatige basis informatie van de voorkoming van stoffen en de hoeveelheid moet gegeven worden! Watermaatschappijen geven NIET de juiste informatie weer omdat er onvoldoende kennis is van de inhoud van het drinkwater! Juridisch gezien FAALT men hier en is dit in tegenspraak met de algemene Belgische Wetgeving dat àlle gegevens m.b.t. de volksgezondheid ‘publiek’ gemaakt dient te worden volgens en/of door het FAVV want veel is gemanipuleerd door de industrie (lobby-groepen van de pesticiden, farma, flessenwater, …).

 

 

Misleidende reclame om drinkwater te promoten met slogans zoals:

·     "ons drinkwater is het best bewaakte levensmiddel en de kwaliteit wordt behouden met de laatste spitstechnologie"

·     "kraantjeswater is volgens alle wettelijke normen & eisen en staan beschreven in de wetten van België & Europa"

·     "men weet precies welke stoffen er in het water zitten en in welke hoeveelheden dat deze voorkomen"

·     "ons water wordt dagelijks gecontroleerd op alle parameters"

 

 Niet-misleidende reclame zoals:

·     "Water is het best bewaakte levensmiddel"

·     "Er bevinden zich veel bekende en onbekende organische & anorganische stoffen in onze drinkwaterbronnen(grondwater en oppervlakte water) die ons zuiveringssystemen (RWZI) kunnen passeren: gedeeltelijk worden deze gezuiverd met de huidige installaties"

·     "Er zijn een 60-tal stoffen waarbij de wettelijke eisen nauwkeurig omschreven worden. Er bevinden zich echter zeer veel meer stoffen (! vele duizenden !) in het water die (nog) niet op te sporen zijn en die dus ook (nog) niet geregulariseerd zijn."

·     "Voor slechts een beperkt aantal stoffen bestaan er analyse technieken. Voor een nog kleiner aantal zijn er normen ontwikkeld; voor deze stoffen staat niet nauwkeurig aangegeven of en zo ja in welke hoeveelheden zij zich in het water mogen bevinden.”

 

Om al bovengenoemde redenen kan niet worden vastgesteld of het leidingwater eigenschappen heeft waardoor het voor gezondheid nadelig of onveilig kan zijn.

 

Daarnaast bevinden zich onbekende stoffen in het drinkwater met eigenschappen waarvan niets bekend is. Sommige stoffen worden dagelijks of wekelijks gecontroleerd, een veel groter aantal worden maandelijks of per kwartaal of zelfs maar jaarlijks gecontroleerd.

 

Het "schone" en heldere water bevat een groot aantal vervuilers; van virusdeeltjes tot bacteriën en van zware metalen tot restanten van medicijnen en hormonen. Zelfs anticonceptiemiddelen zitten het "schone" water: dit komt omdat circa 75% van alle vrouwen de anticonceptiepil gebruiken. Dit kan een verklaring zijn waarom het de laatste jaren moeilijker wordt om zwanger te geraken op een natuurlijke wijze. Ook kan dit een verklaring zijn waarom koeien niet meer normaal drachtig worden en dat vroegtijdige abortus meer en meer voorkomt. Ook de opkomst van ‘in vitro fertilisatie’ kan hiervan een gevolg zijn.


 

 

 

 

Zuiveringscapaciteit van RWZI?


 

Veruit de grootste belasting van geneesmiddelen op het oppervlaktewater wordt geleverd door de lozingen van rioolwaterzuiveringen (door huishoudelijk afval en via de urine & ontlasting). Ongezuiverd riool- en afvalwater bevat het grootste aantal en de hoogste concentraties geneesmiddelen (tot tientallen microgrammen per liter): na zuivering zijn de concentraties vaak teruggebracht tot een niveau tot enkele honderden nanogrammen per liter MAAR studies wijzen uit dat ook fracties van ‘nanogrammen’ dikwijls nog meer effect kunnen hebben dan concentraties van stoffen die hoger zijn! Het percentage dat in een rioolwaterzuiveringsinstallatie verwijderd wordt, verschilt sterk per geneesmiddel. Volgens studies van de laatste 10 jaren worden onder de  actuele zuiveringsomstandigheden in RWZI bvb. 'röntgencontrastmiddelen' worden zeer slecht verwijderd (<10%), ‘anti-biotica’ (<25%), ‘anti-epileptica’, ‘ß-blokkers’ en ‘cholesterolverlagende middelen’ (10-80%) …

 

 

Situatieschets in andere landen:

·     In de USA is geopteerd om zowel Chloor als Fluor te gebruiken omdat teveel studies negatief waren om het gebruik van Chloor aan te moedigen en dus slecht is voor de gezondheid? Fluor daarentegen is de oorzaak van Fluorisatie ... zowat hetzelfde effect als Chlorinatie en zowat dezelfde nadelige gevolgen als bij het gebruik van Chloor. Deze honderdjarige techniek om water te zuiveren roept wel vragen op in de 21ste eeuw; chemische stoffen gebruiken ter disinfectie van drinkwater waarbij de chemische toestand van het water zelf al ondermaats is ...? Fluor noch Chloor is een optie ... in Europa heeft men waarschijnlijk geopteerd om Chloor te gebruiken omdat Hitler indertijd Fluor inzette om zijn krijgsgevangen in bedwang te houden ... Verder wordt ook Chloramine en waterstofperoxide gebruikt als disinfectiemiddel. Enkel jaren geleden heeft men aangetoond dat men wel degelijk met microbiële en virale besmettingen te maken heeft, evenals farmaceutica en hormonen die eerder niet te meten waren ... ?

·     In Nederland zit men geografisch gezien met hetzelfde probleem als in België: vergelijkbare condities van ons water op kwalitatief en kwantitatief niveau. Er wordt zelfs meer oppervlaktewater gebruikt dan grondwater (België circa 50/50%) en daarbij is de kans op vervuiling nog groter dan in België. Wel is men meer toekomstgericht bezig en is men bezig om Chloor te vervangen door gebruik te maken van andere zuiveringstechnieken om het water weer drinkbaar te maken.

·     Frankrijk heeft ook zeer veel te maken met pesticiden, Aluminiumlozingen, kankers, bronverontreinigingen, flessenwaters die niet voldoen aan de normen, sterke lobby van de water- en frisdranken producerende industrie, ... onderzoeken die worden uitgevoerd door specialisten die werken voor grote internationale geneesmiddelen- en flessenwater fabrikanten!

·     Engeland: het DWI - de officiële instantie voor de bewaking van het Britse kraanwater, het Drinking Water Inspectorat - stelde vast dat 'de belangrijkste bron van farmaceutische middelen de resten van rioolwaterzuivering zijn'! De behandeling van afvalwater zorgt er zelfs voor dat de hoeveelheid geneesmiddel in het water steeg ... zo is Paracetamol giftiger na passage van de zuiveringsinstallaties!

·     Duitsland: ook elders in Europa zien we hetzelfde fenomeen: 'aanzienlijke concentraties die hardnekkig en zeer mobiel, te volgen van gemeentelijke zuiveringsinstallaties tot in het drinkwater' ...

·     Italië: ernstige gevallen van vervuiling zijn gemeld omdat studies & analyses uitwijzen dat concentraties van toxicologische produkten in het drinkwater bijna even hoog waren als voor de zuiveringsinstallaties ... hieruit blijkt dat conventionele RWZI - zandfiltratie en Chloortoevoeging - weinig effectief zijn!

 

 

 

Medicijnresten en andere chemische stoffen zitten effectief in ons water!

 

Door het vele gebruik van antibiotica, anticonceptie, antidepressiva, ... en andere medicijnresten zijn er concentratie teruggevonden in ons water waarvan er zo'n 2000 getest kunnen worden. Op zich spreken we over nanogrammen maar bij een mix van deze chemische producten kan blootstelling op langere termijn onherstelbare gevolgen geven op de gezondheid van mens en dier.

 

Europa verkiest vervolgens voor slechts 33 nieuwe afvalstoffen te controleren en 8 op een lijst te zeten van ‘prior substances’. Terwijl de EU duidelijk plannen heeft om de chemische verontreiniging tegen te gaan - in begin 2012 heeft de EU nog voorstel gedaan om 15 bijkomende stoffen toe te voegen die gecontroleerd moeten worden, maar spijtig genoeg heeft de EU slechts voorgesteld om drie gevaarlijke farmaceutische produkten - waaronder 2 vrouwelijke hormonenverstoorders – toe te voegen, maar van de circa 2000 gekende vervuilende stoffen worden er toch maar 33 gecontroleerd (identified hazardous chemicals) en 25 op een 'priority watch list' gezet.

 

Ook heeft deze commissie voor farmaceuticals 'concentratie limieten' voorgesteld (dus nog niet in voege!): EU stelt 0.035 ng/L voor terwijl de UK de limiet op 0.016 ng/L – duidelijk lager dan de EU -heeft gezet en dit per vervuilende stof. Volgens de EU geeft dit een besparing van 50% t.o.v. de vooropgestelde norm van de UK!

 

De Global Water Research Coalition (GWRC) stelt een lijst op van 153 geneesmiddelen die onderverdeeld zijn in hoge, gemiddelde en lage prioritaire stoffen … op termijn zullen deze stoffen weeral gaan verschuiven van de ene naar de andere klasse?

·         Klasse I: Internationaal Hoge Prioriteit

·         Klasse II: “ Medium “

·         Klasse III: “ Lage “

 

 

Men rept echter niets over de gevaarlijke 'cocktailmix' van stoffen die in ons drinkwater kunnen zitten: “combinatie toxicologie” is niet meer dan een begrip zonder dat men rekening houdt met de werkelijke invloeden op de volksgezondheid? Meer nog, deze wetgeving geldt énkel voor 'fresh water' (oppervlaktewater en niet op grondwater?) en de EU geeft geen wetgeving voor geneesmiddelen inzake de controle op drinkwater of leiding(kraantjes)water!

 

Opm. In Nederland heeft het VEWIN (Vereniging van Water Winbedrijven) een voorstel klaar om de farmaceutische producten te regulariseren op 0.1 µg/L als norm (als som van alle aanwezige farmaceutische producten).
 

 

 

Situatieschets van de voorstellen en genomen beslissingen: EU standpunten.


 

Op 28/11/2012 wordt door de MEPs (Europarlementariërs) beslist om de 3 afvalstoffen uit de farmaceutische wereld géén voorrang te geven (!?): 2 ervan zijn vrouwelijke hormonen (1 natuurlijk en 1 synthetisch) die vrij geloosd kunnen worden tot 2027! Een spijtige versoepeling van de maatregelingen tegen de vervuilende farma-industrie ... klinkt duidelijk als gelobby (onderzoeken en wetenschappelijke testen gesponsord door één of andere multinational zoals Coca-Cola onlangs nog gedaan heeft om suiker te promoten?).    

 

Op 23/04/2013: de EU beslist dus om geen 15 bijkomende stoffen maar slechts 12 op de priority list te zetten. De farma-industrie heeft het voor elkaar gekregen om de 3 ‘geneesmiddelen’ van de lijst te krijgen en enkel op een ‘watch list’ te zetten die verder NIET meer gecontroleerd/gemeten worden … terwijl er al meer dan 30 jaar onderzoek en studies aantonen dat het aquatisch milieu aangetast wordt door de chronisch blootstelling van farmaceutische producten in het water! Zoals eerder vermeld is in Engeland zijn er zelfs plastisch chirurgen die gespecialiseerd zijn om borsten bij mannen te verkleinen en die beweren allemaal dat dit niets te maken heeft met vetophopingen maar wel door de hormoonverstoorders in water, frisdranken en fastfood!

 

De farma-industrie kan dus ongestoord gaan lozen tot zeker 2027 … Zij hebben immers de geneesmiddelen gemaakt die enerzijds door de consument worden verbruikt én geloosd via de urine/faeces die moeilijk of zelfs niet afbreekbaar zijn. De Green Pharma beweging moet zich gaan inzetten om ‘betere’ farma-produkten te maken die minder schadelijk zijn voor het milieu én voor de algemene volksgezondheid … een proces dat nog jaren op zich kan laten wachten omwille van de langdurige procedures om o.a. goedkeuring enz. rond te krijgen … wat dan met de actuele én aangetoonde vervuilingen?

 

Als je kraanwater of zelfs mineraalwater drinkt, krijg je sowieso een groot aantal verschillende medicijnen binnen via de urine van andere mensen …  maar volgens de richtlijnen en normen die vroeger opgesteld zijn is er niets aan de hand … alles is conform!?

 

 

We weten nu al dat enkel de waterproducenten wateranalyses uitvoeren; enkel als er een klacht komt, wordt het FAVV (Federaal Agentschap voor Voedsel Veiligheid; op Europees niveau hebben we de AFSA – European Food Security Association) ingeschakeld.

 

 

Maar àls de RWZI de nieuwe chemische stoffen niet monitort en men de inhoud van het water niet kent en ook niet uit het oppervlakte/grondwater kunnen zuiveren, komt dit dan terecht in ons drinkwater? Volgens de overheid beschikken wij niet over de juiste onderzoek criteria of middelen? Terwijl onze universiteiten toch een gereputeerde kennis van technologie kunnen voorleggen zoals gas en vloeistof chromatografie & massa spectronomie ... bizar. Gebruiken onze waterleveranciers ook data of risicoanalyses waarbij de gegevens 'confidential (vertrouwelijk)' zijn ... men beroept zich natuurlijk op de huidige wetgeving en àls die nieuwe bedreigende stoffen niet op de lijst voorkomen, worden ze ook niet - uit voorzorg - geanalyseerd of getest. Ook wordt er gezegd dat het onderzoek naar de ‘emerging contaminants’ (de nieuw opkomende gevaarlijke stoffen) te veel geld zou kosten of dat dit praktisch onmogelijk zou zijn … ook al zou er gevaar zijn voor de volksgezondheid?  

 

Greenpeace EU chemicals policy director Kevin Stairs: “The parliament’s environment committee is only skimming the surface on the serious issue of water pollution. These pharmaceuticals have well-documented and serious effects on the environment and animals that live in our rivers and lakes. The evidence is alarming and the EU and its governments should act to protect our environment, our health and the integrity of the scientific process.”   

 

Studies in Nederland, België, USA, Canada, ... m.b.t. de veiligheid van ons drinkwater tonen aan dat er microplastics (nu spreekt men zelfs over nanoplastics) in zeer kleine hoeveelhedenvoorkomen in ons drinkwater! Deze vervuiling komt vooral van de cosmetica-industrie (scrub, tandpasta, ...) en veroorzaken problemen met onze mosselen en vele vissoorten in de Noordzee.

 

 

Het vruchtvlees van sommige mosselen en vissen zit vol met plastic (zie ook de Plastic Soup Foundation) ... om maar te zwijgen van de bekende en onbekende chemische afvalstoffen. Ontleding van een bruine vinvis die onlangs aanspoelde op ons strand is verder bestudeerd door de universiteit van Luik: doodsoorzaak was plastic afval in de maag.

 

Deze onderzoeken zouden meer onafhankelijk moeten gebeuren - door VZW's & NGO's die proeven of analyses aanvragen van het drinkwater én volgens de laatst opgelegde normen -  omdat de inmenging van de plastic, pesticide, Farma en andere lobby’s de geloofwaardigheid van de objectiviteit van de EU ondermijnd! Wanneer men grenzen opstelt per chemisch produkt en men houdt geen rekening met de invloed van de andere chemische afvalstoffen in ons drinkwater ... is deze studie dan relevant of geloofwaardig? Men geeft massa geld uit aan studies terwijl vergelijkende analyses al veel eerder zijn uitgevoerd en waarbij de resultaten objectief gestaafd zijn door de wetenschap.

 

“Aan kennisverwerving is er genoeg gedaan, maar het ontbreekt aan accurate acties!”

 

Dit verwijt de EU aan België: de kwaliteit van het water in België dat gebruikt wordt om drinkbaar water te maken zal NIET voldoen aan de richtlijnen van 2015 omdat enerzijds de chemische toestand niet behaald zal worden én omdat België volgens de UNESCO IHE in 2003 'the worst waste water of the world' titel in ontvangst mocht nemen ... we staan nu 10 jaar verder!! Ook boekte België op de EPI (Environmental Performance Index) in 2010 door de Yale University de één op slechts te resultaat in Europa (enkel Cyprus deed slechter)!

 

De beschikbare kennis en geld wordt onbenut op vlak van waterbeleid dat verdeeld is overeen (te) groot aantal ministeries & autoriteiten, samenwerkingen, commissies, intercommunales, VZW's, gemeentes ... een kluwen van verantwoordelijkheden, studies & analyses die vandaag een gevaarlijk goedje aan de dag brengen: verontreinigd drinkbaar water!  

 

 

In 1991 werd er in de EU Commissie overeengekomen dat ten laatste op 31 December 2005 alle EU lidstaten een collectiesysteem moesten hebben voor stedelijk afval én dat dit afvalwater een secundaire behandeling moest krijgen om te voorkomen dat er bacteriën, virussen, ... geloosd zouden worden omdat dit de volksgezondheid en het aquatisch leven ernstig kan schaden. Nog steeds zijn er in Vlaanderen en Wallonië steden (zowel kleine agglomeraties als Brussel zélf!) die de staat van ‘full compliance’ niet zullen behalen (EU zaak: C-533/11).

 

In 2000 vaardigde de EU een kaderrichtlijn voor water in die tegen 2015 moet behaald worden (goede chemische toestand van oppervlakte en grondwater): nu al zegt men dat men voor de 202 Vlaamse waterlichamen de richtlijn niet kan behalen.

 

-      In 2004 heeft België door het Europees Hof van Justitie een eerste veroordeling opgelopen omdat enerzijds geen of onvoldoende resultaten werden doorgegeven en de data dat werd doorgegeven toont nog eens aan dat de chemische toestand ronduit zorgwekkend  te noemen is!

-      In 2007 volgt nogmaals een waarschuwing voor België.

-      In 2009 volgt een schriftelijke aanmaning

-      In 2010 beslist het Europees Hof van Justitie om België te veroordelen tot een verzoek om 15 miljoen EURO forfaitaire boete én een dwangsom van 62.000 EURO per dag!

-      In 2011 'een met reden omkleed advies' ...

-      Op 21 Maart 2013: EU Commissie trekt België opnieuw voor het gerecht, op aanraden van Janez Potocnik (Environment Commissioner van de EU in Brussel).

 

 

Als men in 1991 overeenkomt om het probleem van afvalwater aan te pakken dat uiteindelijk als bron moet dienen voor ons drinkwater en bijna 15 jaar later – in 2005 – er nog onvoldoende investeringen gedaan werden, terwijl de EU de daaropvolgende jaren ernstig met de vinger wijst op deze toch belangrijke nalatigheden en nog eens 10 jaar later tot de conclusie komt dat België NIET zal voldoen aan de opgelegde wetgeving … wat is dan de conclusie dat men kan trekken over 25 jaar waterbeleid?

 

Als zelfs waarschuwingen, aanmaningen, dwangsommen … niet helpen, kunnen we dan besluiten dat ofwel de overheid niet competent is of dat er teveel inmenging is van drukkingsgroepen en dat de economische factoren – lees winsten – primeren op de volksgezondheid?

 

Overzicht van de voornaamste EU genomen maatregelingen m.b.t. water: 


 

- Nitraatrichtlijn 1991: behandeling stedelijk afvalwater ... tegen 31/12/2005 moeten alle EU lidstaten hieraan voldoen. Het ziet ernaar uit dat België pas in 2015 kan voldoen aan de secundaire behandeling van afvalwater. 4 Agglomeraties in Vlaanderen en 33 in Wallonië zijn nog steeds niet conform. 

 

- 2000: KRW Kader Richtlijn Water (WFD Water Framework Directive)

 

- 2007: België wordt door de Commissie erop gewezen dat zij de regels niet nakomt

 

- 2008-2012: REACH / SCHER

 

- 31/01/2013: Voorstel om de farmaceutische vervuiling tegen te gaan met een lijst van 33 contaminanten en 15 producten op een 'priority list' te zetten. De EU vraagt om een controle van het ‘fresh’ water (oppervlaktewater en/of grondwater?) ... maar spreekt NIET van de controle van het drinkwater (leidingwater of flessenwater); doordat het water door de huidige RWZI NIET kan gefilterd worden én omdat we zowel oppervlakte- als grondwater gebruiken én omdat we ook water aankopen in Wallonië en buiten de grenzen (Frankrijk & Duitsland), is ons drinkwater ook vervuild met deze stoffen.

 

Er zijn echter een 2000-tal chemische afvalstoffen “bekend” dat ze geloosd worden ... een 60-tal op 2000 is echter onvoldoende als men rekening houdt met het feit dat de andere schadelijke stoffen ook kunnen voorkomen als 'cocktailmix' van giftige stoffen. We spreken hier dus over GEKENDE chemische stoffen … er zouden méér dan 1 miljoen verschillende vervuilende/chemische stoffen kunnen voorkomen waarvan men helemaal niets weet! Ook de concentraties die men wil opleggen zijn veel te hoog; onderzoekers hebben aangetoond dat zelfs concentraties die 1000-5000 keer MINDER zijn als voorgeschreven al impact hebben op de mens!

 

- 22/03/2012: Europeans call for stronger EU action on water ...

 

- 28/11/2012: De EU versoepeld de richtlijnen voor de Farma-Industrie! Op de lijst staan 33 stoffen die systematisch gescreend en opgevolgd worden; bij deze lijst wordt voor het eerst farmaceuticals opgenomen ... 17 alphaethinylestradiol / 17 beta-estradiol / Diclofenac (2 oestrogeen chemicals en 1 antiflammatory chemical (onstekingsremmer).

 

Dit betekend dus dat 2 bekende/gekende hormoonverstoorders die o.a. de oorzaak zijn van de geslachtsverandering van vissen en amfibieën, vergroting van de borsten bij mannen, kleinere of vervormde geslachtsorganen, ... zoals eerder vermeld NIET zullen gecontroleerd worden tot 2027.

 

Leetz Anja, Directeur van HCWH Europe zegt: "dit is een gemiste kans van het Europees Parlement om een duidelijke boodschap te sturen over de belangrijke negatieve invloed op ons (drink)water voor mens en dier, veroorzaakt door farmaceutische substanties met 'Endocrine Disrupting properties' (hormoon ontregelaars) and other emerging pollutants (nieuwe vervuilende stoffen)".

 

Terug in 2003 heeft de VMM (Vlaamse Milieu Maatschappij) heeft men vastgesteld dat het Scheldewater 50 to 100 keer (6 kg/dag!) meer concentratie vertoonde van hormoonverstoorders dan in de rest van Europa!! Het gaat voornamelijk over het niet afbreekbare oestrogeen dat gebruikt wordt om de anticonceptiepil te produceren; studies hebben aangetoond dat zelfs fracties per ng (nanogram) al gevolgen heeft voor mens & dier! Zo heeft men in Nederland het LOES (Landelijk onderzoek naar Oestrogene Stoffen) waarbij het eindrapport in 2002 al stelde dat er duidelijke effecten zijn op het aquatisch milieu én dus ook op de mens! 

  

Prof. dr. F. Comhair spreekt hierbij over effecten van een 'atoombom' voor man als vrouw: stijgend aantal borstkankers, prostaatkankers, teelbalkankers, slechtere spermakwaliteit, vervrouwelijking van mannen en dus vruchtbaarheidsproblemen ... als de situatie zo doorgaat zijn we in 2100 niet meer in staat om ons voort te planten!

 

Prof. ir. Poppe spreekt ook terecht over de feminisatie van de man en de talloze hormoonkankers en de studies die de Universiteit van Gent in de laatste 20-30 jaar heeft verricht ... men spreekt niet meer over de plagen van Egypte maar over de 'plagen van hormoonverstoorders en kankers' als Moeder Natuur zelf ingrijpt. 

 

Uit statistieken over het drinkwaterverbruik blijkt immers ook dat Limburger het meeste leidingwater gebruiken van gans Vlaanderen (circa 30M³/persoon per jaar): is dit weer een indicatie dat we in die richting moeten gaan zoeken als oorzakelijk verband met kankers en nieuwe ziektes? 

 

Stoffen die bij afgestemde concentratie op zich niet gevaarlijk zijn, kunnen door chemische reactie met de andere aanwezige stoffen weer op hun beurt 'mutagerende stoffen' vormen die verantwoordelijk zijn voor kankers, neuroziekten (Alzheimer/Parkinson), ADHD (!), ... Belgisch Limburg telt zo een concentratie van kankers die 5 keer hoger ligt dan in de rest van België!

 

Dit werd vernomen uit de media van Nederland waarbij verteld wordt dat de EU in 2007 een onderzoek startte naar de aanwezigheid van mutagenen, carcinogenen, teratogenen en xeno-biotische stoffen en de effecten op neurologische, fysiologische, biochemische en hematologische werkingsmechanismen en immuunsystemen. Chloor bij-produkten zoals THM met zware metalen zoals Arseen, Cadmium, ... kunnen zeer moeilijk of zelfs niet uit ons drinkwater worden gezuiverd!

 

Eerdere conclusies van RWZI : de kwaliteit van ons leidingwater is niet altijd en overal betrouwbaar en er zitten veel stoffen in die kankerverwekkend zijn ... dit blijkt uit jaarlijkse rapporten van waterzuiveringsmaatschappijen.

 

'Het ontbreekt vaak aan financiële middelen om het beter te doen'??

 

Zijn economische of technische of kosten-baat analyses belangrijker dan de volksgezondheid en de toekomst van ons land??

 

 

 

Invloed van de industrie/commercie op wetenschappelijk onderzoek.


 

De overheid besteedt niet meer zoveel geld uit aan onderzoeken sinds de jaren '80, maar wordt meer en meer gefinancierd door het bedrijfsleven. Studies en onderzoeken door Universiteiten en Hogescholen sluiten deals met bedrijven waardoor de consument (gebruiker van het drinkwater) op de tweede plaats komt en de maatschappelijke gezondheid niet meer primeert! Ook belangenverstrengelingen duiken op in België, Europa tot zelfs binnen de FDA (Federal Drugs & Administration) die o.a. de wetgeving bepaald voor toxische stoffen en hun limietconcentraties. Zo werd bvb. door de SCHER (EU Wetenschappelijke Commissie over milieu- en gezondheidseffecten) melding gemaakt van radioactief afval in België ... Een Uranium rapport waarbij de ‘Bystander effects' waren weggelaten ... een synergetisch effect dat tumoren bevorderd door de schadelijke effecten op celniveau.

 

Ook bij de EFSA (European Food Security Association) en de effecten van gentechmais & tumoren met afwijkingen van diverse organen (test op ratten) ... ook dit advies werd niet opgemerkt in hun rapporten.

 

Zo heeft men bvb. de Europese branche organisatie voor de farmaceutische industrie: de EGAEuropean Generic Medicines Association die zich fel heeft verzet tegen de opname van de bewuste 3 geneesmiddelen op de lijst van prioritaire stoffen … omdat de EGA vindt dat de EU Commissie te weinig wetenschappelijk bewijs heeft?! De prioritaire lijst is sinds 2001 actief (33 vervuilende of gevaarlijke stoffen en een lijst met 8 bijkomende ‘mogelijk’ gevaarlijke stoffen). De lijst zou normaal vervolledigd worden met 15 extra stoffen maar de EGA heeft dit teruggebracht naar 12 …

 

Een andere branche organisatie is die van CEFIC: Chemische industrie die ook haar invloed heeft in Brussel bij de MEPs … de CEFIC was bijzonder enthousiast over de introductie van de watch list; een lijst van vermoedelijk gevaarlijke stoffen waarnaar meer onderzoek moet gedaan worden.

 

 

Zo wordt er ook gezegd dat de Europese wetgeving niet consistent is: leveranciers van gewasbeschermingsmidddelen laten weten dat de stoffen die op die lijst voorkomen, wèl toegelaten zijn door de Europese landbouwregels. Dit is ook de mening van EUREAU (Europese Waterbranche) in Brussel: stoffen die niet in het drinkwater mogen voorkomen, maar wel in het oppervlaktewater terwijl geweten is dat de RWZI deze stoffen NIET filteren! Zo wordt nog altijd ‘imidacloprid’ (neonicotionoiden) gebruikt in België en Nederland, terwijl dit landbouwgif al verboden is in Frankrijk, Italië, Slovenië … omdat dit 7000 keer giftiger is als DDT: imidacloprid is ook het meeste ingezet bij particulier gebruik! Op vele plaatsen wordt de maximum toegestane hoeveelheid tot 10.000 keer overschreden

 

 

Dit komt omdat de KRW (Kader Richtlijn Water) vooral naar de stoffen kijkt die dodelijk zijn voor vissen en waterplanten terwijl de normen voor de drinkwaterkwaliteit meer gebaseerd zijn op de oplosbaarheid en bio accumulatie! Verder koppelt de EU geen maatregelingen aan de lijst der prioritaire stoffen en is deze lijst al achterhaalt: “ we meten wat we weten, en we weten wat we meten “ maar daar is ook alles mee gezegd! Denk maar aan die 50% van de waters waarvan de chemische toestand niet bekend is … zo worden door drinkwaterbedrijven volgens RIWA (Nederland: Vereniging Rivierwaterbedrijven) regelmatig onbekende stoffen gevonden in het behandelde leidingwater (kraan-drinkwater) waarvan de identiteit & toxiciteit niet kan worden opgespoord.

 

 

Oorzaken & Gevolgen:


 

- Nitraten: schadelijk voor baby's en zwangere vrouwen (idem voor Nitrieten) en kan Parkinson veroorzaken.

 

- Cadmium: geeft carcinogene, mutageen teratogene stoffen ... vooral nieren en lever beschadigingen.

 

- Lood: blijft opgeslagen en veroorzaakt abnormale bloedcellen, storing hemoglobine, trans placentaire overdracht: gedragsstoornissen bij kinderen en schadelijke invloed op intelligentie.

 

- Chloor: Chloor geeft ondubbelzinnig aanleiding tot kankers, Artites (Artherosclerose), hartziektes, verstopping van nieren en bloedvaten... Chloor maakt geen onderscheidt tussen goede en slechte bacteriën: maakt darmwand kapot en verwekking van pyrogenen en het vrijkomen van virussen! In 1981 wees onderzoek naar Chloor uit dat KANKERS met 40% verhoogd worden. Chloor breekt ook Vitamine E af. Belangrijk gegeven: Chloor doodt niet àlle ziekteverwekkers zoals Cryptosporidium en Cysts ... en daaruit kunnen gevaarlijke virussen komen.

 

- Fluor: In the USA heeft en gekozen voor Fluor i.p.v. Chloor omwille van de nefaste bijwerkingen van Chloor > Chloronisatie & DBPs ... Veroorzaakt tandvleesontsteking, neusslijm, buikpijn, diarree, gewrichtspijnen, chronische botfluorose, verkalking van de gewrichten, gefluorideerde tanden, ... Zoals bij Chloor wordt de darmflora zwaar beschadigd: het immuunsysteem lijdt hieronder omdat minderwaardige leukocyten (witte bloedlichaampjes) ontstaan ... ons eigen immuunsysteem gaat verzwakken! Fluor vernietigd de noodzakelijke K nuttige colibacteriën die zorgen voor de vertering en aanmaak van nuttige vitaminen K. Fluor gaat door de placenta barrière ... en uw ongeboren kind krijgt via de navelstreng zeer gevaarlijke stoffen binnen: opstapeling Aorta, hart, lever, nieren, bindweefsel ...

 

Fluor remt ook het enzymsysteem van de volgende elementen:

- Calcium

- Magnesium

- Zink

- Koper

- IJzer

- Cobalt

- Mangaan 

 

- Asbest: er zijn nog steeds Asbestcementbuizen ... asbest breekt af (cement/Asbest buizen): oorzaak van kanker (bekend). Wallonië heeft inmiddels deze asbestcementbuizen verboden. Vlaanderen ...? Er bestaat geen wetgeving ivm ASBEST en drinkwater !

 

- Atrazine: sommige streken in België wordt de norm >100 keer overschreden! Heeft effecten op de vruchtbaarheid en erfelijk materiaal (DNA). Voormalig Milieu Minister Kelchtermans versoepelde de norm tot 10 keer hoger OMDAT DE ZUIVERINGSINSTALLATIES ATRAZINE NIET MEER KUNNEN WEGZUIVEREN?!

 

- Acrylamide: wordt gebruikt bij de plastic productie én voor de reiniging van drinkwater … Sinds 2002 weet men dat dit product kankerverwekkend is en heeft men testen gedaan waarbij 31 µg/persoon/dag werd vastgesteld!

 

- Aluminium: reageert heftig met DBP’s ... Alzheimer door verhoogde concentraties in de hersencellen door Aluminium. Veel voorkomend in Frankrijk en in België … via o.a. de Maas?

 

- Arseen: slapeloosheid, hoofdpijn, irritatie slijmvliezen en kwaadaardige tumoren.

 

- Antimoon: degeneratie van de hartspier

 

Thallium: zeer giftig/haaruitval

 

- Seleen: kanker

 

- Pesticides: chronische effecten op de ademhaling, zenuwen, lever ... worden in vet en moedermelk opgeslagen

 

Mycotoxinen: levertumoren, leverkanker, slokdarm en mondkanker

 

- Gehalogeneerde Koolwaterstoffen / PCBs: zwellling van de oogleden, pigmentatie van nagels, vermoeidheid/misselijkheid, acné, groeivertraging van baby's, verterings- en menstruatie stoornissen, symptomen van dermatologische, neurologische en musculaire aard kankers.

 

- pesticiden & herbiciden: vergroot de kans op Parkinson! Veel gevallen zijn bekend in Frankrijk.

 

- hormonen & pharmaceuticals: vruchtbaarheid van de mannen daalt, intersex by fauna, xeno oestrogenen en muterende stoffen van BPA dat pseudo-oestrogenen, dioxines, ... produceert, restanten van anticonceptie middelen (de pil) via de urine, veeteelt oestrogeen, dalende onvruchtbaarheid van vissen & amfibieën, door antibiotica worden bacteriën ook nog eens resistent; erectieproblemen bij mannen, ... Studies geven schokkende resultaten weer dat in de 22ste eeuw  mensen niet meer in staat zouden tot reproductie!

 

 

Chemische toestand van onze waterbronnen: de grondstof voor drinkwater! 


 
De chemische toestand van ons grond- en oppervlakte water is slechts voor 50% gekend; van die 50% zijn bijna àlle water winbronnen verontreinigd: dit is een stelling die de laatste 20 - 30 jaar steeds terug komt ... wordt er dan wel wat aan gedaan? Zo zijn er rapporten van de Commissie Leefmilieu anno 2003 met destijds Dhr. Sannen Ludo - Vlaams Minister van Leefmilieu m.b.t. tot hormoonverstoorders in de Schelde - waarbij men een concentratie van 50-100 keer meer dan de gemiddelde meting in de rest van Europa krijgt voorgeschoteld en waar men vraagt naar de acties die genomen zijn en wat men eraan gaat doen.

 

Deze functie is inmiddels ingevuld door Joke Schauvliege die een hele boterham te verwerken krijgt; in 2008 heeft men haar op haar beurt geïnterpelleerd over wat er inmiddels gedaan is met die hormoonverstoorders in ons water ... Het enige dat we terugvinden is dat de VMM (Vlaamse Milieu Maatschappij) een 'Water Safety Planning' heeft opgestart als ‘WSP Vlaanderen’.

 

Het betreft een naar hoger hand opgelegde studie van het WHO ... alweer een zeer kostelijke studie terwijl de data al meer dan 5 jaar geleden werd bekend gemaakt door de VMM (2003: 50-100 keer meer concentratie hormoonverstoorders dan in de rest van Europa)! We staan nu 10 jaar verder …

 

Op 23/04/2013 hebben we vernomen via een persbericht van Joke Schauvliege dat ze de kwaliteit en voorraden beter gaat beschermen met de openbare dienstverplichtingen (?) via een nieuw wetgevend kader in de Vlaamse Regering … men gaat opnieuw een ‘risicobeheer’ inplannen (zie WSP: Water Safety Planning dat opgelegd werd door het WHO) op initiatief van de bevoegde Minister …?

 

De waterbedrijven worden geacht alert te zijn voor de nieuwe risico’s (medicijnen of hormoon verstorende stoffen). Zij moeten een interventieplan (een controlestrategie?) en een alternatieve waterbevoorrading kunnen voorleggen … als er zich een incident voordoet (één van de maatregelingen opgenomen in het Vlaams klimaatbeleidsplan om de kwantitatieve drinkwatervoorziening veilig te stellen).

 

 

Dan komt de vraag: flessenwater of leidingwater? Het is ondertussen duidelijk dat de oppervlakte- en grondwater vervuild zijn in Europa en dat vooral West Europa getroffen wordt door het 'bottleneck-effect' van rivieren en stromen en ondergronds vervuilde aquifiers en de grote schaal van industrialisatie en bevolkingsdichtheid. Flessenwater - zowel mineraal- als bronwater - wordt gebotteld vanuit een bron in de grond hetgeen de watermaatschappijen doen op grotere schaal met als bestemming leidingwater. De bronnen kunnen dus geografisch verschillend zijn door de variëteit van mineralen die er in de grond zitten en dus ook verschillend smaken.

 

 

Mineraal- of bronwater wordt echter veel minder gecontroleerd dan leidingwater - water bevind zich in een gesloten circuit op mondiaal niveau - en komt in principe vanuit dezelfde ondergrondse aquifier ... dus hetzelfde water. Dat bron- of mineraalwater wordt dus geacht zuiver te zijn want men mag geen voor- of nabehandeling verrichten (zoals toevoeging van chloor). Er zijn dus verschillende wetten en normen die bepalend zijn voor het type water (leiding/bron/mineraal); als we de normen zouden gebruiken voor leidingwater om het mineraal - en bronwater te vergelijken, moeten we vaststellen dat bijna àlle flessenwaters NIET conform zijn. Teveel aan Fluor!, Natrium, Sulfaat,  ... in Frankrijk zijn 20% van de flessenwaters vervuild met pesticide- of medicijnresten. Merken zoals Perrier, Vittel, Saint Amand, Cristaline, ... zouden zo uit de rekken moeten worden genomen. De vervuilingen treffen we aan over de gehele produktlijn: zorgwekkend is dat er geen goed of slecht merk bestaat ... Wettelijk gezien is er geen probleem en zijn deze waters 'schoon' verklaard. PS: flessenwater kost 100 - 1000 keer meer dan leidingwater.

 

Mineraalwater want mineralen zijn goed voor de gezondheid? Niet waar … want 99% van die mineralen worden NIET opgenomen door het menselijk lichaam omdat ze in anorganische vorm (gebonden aan zouten) voorkomen; enkel de minerale uit bvb groenten, fruit, … worden opgenomen voor de goede werking van onze bio processen. De mineralen uit water kunnen tot verkalking of stijfheid bijdragen … dus geen opname!

 

 

Studies tonen dus aan dat eigenlijk bijna alle flessenwater producenten de normen dikwijls NIET halen en eigenlijk uit de rekken moeten worden genomen wanneer ze over dezelfde kam wordt geschoren als leidingwater ...

 

 

Een bijkomend probleem van gebotteld water in plastic flessen zijn de bij-produkten die water met plastic kan veroorzaken: PET flessen kunnen onder omstandigheden 'hormoonverstoorders' (nonylfenolen zoals 4-tert-butylfenol) en het gekende BPA (Bisphenol A) door contact met water aanmaken ... Plastic waterflessen (ook frisdranken) kunnen dus chemische stoffen bevatten die er eerst NIET inzaten ... ook het plastic afval dat veroorzaakt wordt door deze industrie is zeer belastend voor het milieu. Ook de microplastics zijn hier een gevolg van deze plastic verpakkingen.

 

 

Maar ook met ons leidingwater is er een probleem in België en de rest van de wereld: we zitten nog steeds met die verouderde installaties (RWZI) om ons water drinkbaar te maken ...

 

Een recente opsomming van incidenten: Maldegem 14/05/2008; Brugge 30/04/2011; Sint-Niklaas 20/04/2012; Hemiksem-Schelle 17/12/2010, Bierbeek 04/07/2011; ... we kunnen dus niet stellen dat de overheid accurate oplossingen of veiligheidssystemen ingebouwd heeft wanneer er bijvoorbeeld een bacteriologische of chemische dreiging van ons drinkwater bestaat.

 

Plastic drinkzakjes uitdelen is de laatste optie terwijl er andere technologieën bestaan om de consument te beveiligen aan de P.O.E. (Point of Entry: waar de hoofdleiding binnenkomt) en aan de P.O.U. (Point of Use: bijkomende beveiliging aan de tapkraan) ... want dikwijls is water koken in geval van chemische verontreiniging niet aangewezen en kan het effect zelfs verergeren zonder de gevaarlijke stoffen eruit te halen (wéér verkeerde informatie!). Wat de overheid zou moeten doen is een investering in 'nood-filtratiesystemen' die eenvoudig kunnen geplaatst worden na de waterteller of aan de keukenkraan om zo zéker zuiver drinkwater te leveren.

 

 

Ons Kraanwater: De VMW is sinds 1 januari 2013 omgevormd tot 'De Watergroep'juridisch gezien vervallen dan de verantwoordelijkheden van fouten die eerder werden gemaakt - en hier spreekt men duidelijk van een gedeelde verantwoordelijkheid tot aan de waterteller, de rest van de binnenhuisinstallatie is voor rekening van de consument! We weten al dat leidingwater het best gecontroleerd wordt maar nog steeds onvoldoende als men de gevaren kent en erkent die de nieuwe vervuilende stoffen veroorzaken.

 

 

De binnenhuis waterleidingen zijn de in de loop der jaren ook sterk veranderd: iedereen kent het gevaar van loden leidingen die in de meeste huishoudens al vervangen zijn door verzinkte (galva-) of koperen leidingen of door Alpex leidingen (plastic-ALU-plastic): deze kunststofleidingen hebben ook nadelen zoals de plastic verpakkingen vertonen. De EFSA heeft met studies in Denemarken aangetoond dat deze laatste Alpex leidingen ook een gevaar vormen voor de volksgezondheid omwille van de DBP of ‘normale’ bij-producten die ontstaan na contact met water ... hormoonverstoorders  (Ftalaten) vanuit de reactie met water en plastic (BPA). De materiaal keuze is dus nog steeds in discussie. Ook hier worden fenolen (hormoonverstoorders) gevormd door contact met water!

 

Verchroomde leidingen zouden betere resultaten opleveren; gouden leidingen zijn natuurlijk het beste, maar we begrijpen dat dit praktisch onmogelijk is …

 

Omdat men veel 'hard' leidingwater (met veel mineralen) heeft, gebruikt men waterverzachters om de huishoudtoestellen te beschermen tegen kalk en andere stoffen die in het leidingwater zitten. Maar De Watergroep raadt 'ontkalkers' of bijkomende filters af te gebruiken omwille van het hoge Natrium gehalte vanwege de zouttabletten én als reden dat er zich bacteriën en virussen kunnen vormen voor de filter/ontkalker?

 

Vanwaar komen dan die bacteriën en virus? Die zitten toch niet in ons leidingwater? Een bewijs dat de zuiveringsinstallaties om drinkbaar water te maken deze micro organismen niet kan filteren en zomaar in ons lichaam terechtkomt? Louis Pasteur indertijd zei dat 90% van de ziektes voortkomt uit het drinken van slecht water ... vervuild met bacteriën en virussen!

 

 

Maar als die waterzuiveringsinstallaties dus geen bacteriën/virus/... filtreren, komt het gevaarlijk chemisch afval, medicijnresten, hormoonverstoorders, microplastics, ... in ons drink-leidingwater terecht omdat destijds onze waterzuiveringsinstallaties ontworpen waren op de destijds polluenten: nitraten, fosfaten, pesticides, ...

 

Wij drinken dus gerecycleerd en cosmetisch gezuiverd water als een mix van urineresten met medicijnen, chemische afvalstoffen enz ... hoe zit het dan met acties van het FAVV die de volksgezondheid moet waarborgen?

 

 

Bijkomend hebben we de laatste tijd een vervuiling vastgesteld die door het gebruik van o.a. wasmachines en textielvezels die in het afvalwater terechtkomen te samen met de andere chemische producten zoals brandvertragers, door het overdadig gebruik van schoonmaakmiddelen, door cosmeticaproducten die nano deeltjes lozen ... en ook dit komt uiteindelijk in ons drinkwater terecht!

 

 

Zelfs Cafeïne en Prozac werd getroffen in ons drinkwater. Sterker nog: door o.a. methaangassen die in de Aquifiers bevinden, en door de cocktailmix met Chloor zijn zelfs gevallen bekend dat men de  waterkraan in brand kan steken door de vluchtige gassen die geproduceerd worden en zomaar langs de kraan ontsnappen! Dit fenomeen komt voor bij schaliegaswinningen waarbij er een Genk een proefproject gaat lopen (reeds goedgekeurd!) … wees gewaarschuwd Limburg!

 

 

België en Nederland zijn de 'dumpingdelta’s van Europa': de sterk geïndustrialiseerde landen zoals Duitsland & Frankrijk dumpen op natuurlijke wijze via doorsluizing hun afval in de rivieren en oppervlaktewaters ... waardoor de vervuiling ook doorsijpelt naar ons grondwater zodat alle bronnen om drinkbaar water te maken stelselmatig en gedurende vele jaren vervuild zijn en verder vervuild worden.

 

 

Maar er is nog goede hoop: Het EMIS-VITO in België en het Ministerie van Economische Zaken in Nederland zijn o.a. onderzoeken bezig op vlak van membraanfiltratie (nanofiltratie) om zuiver drinkbaar water te produceren. In Nederland wordt praktisch géén Chloor meer als disinfectiemiddel gebruikt (chemische toevoegingen: zie eerder m.b.t. de conventionele waterzuiveringsinstallaties van de jaren 70) en is men overgeschakeld sinds 2005 op membraanfiltratie (ultrafiltratie) in combinatie met Ozon of UV licht om de bacteriologische & virale infecties tegen te gaan.

 

Dit is al een stap in de goede richting want bij NANOFILTRATIE (1-10 nm) - ligt tussen de range van ultrafiltratie (10-100 nm) en reverse osmosis 0.1-1 nm) - worden alle virussen,bacteriën gestopt én zorgt verder voor:

 

- reducties van 90% van Chloor, Sulfaten, Nitraten & Nitrieten, pesticiden, herbiciden, ...

- TDS gehalte vermindert

- Zware metalen worden tegengehouden,

- zorgt voor energiebesparing

- reducties van kleur & tannines

- maakt van HARD water ZACHT: d.w.z. dat op moleculair niveau worden multi-valente & de meeste di-valente ionen tegengehouden

- lichaamsnodige mineralen worden wel doorgelaten (bij reverse osmose worden enkele de H2O watermoleculen doorgelaten en is men verplicht om mineralen toe te voegen)

- Disinfectie ZONDER toevoeging van chemicaliën want nanofiltratie is een zuiver mechanisch filtersysteem.

 

Conclusies: uiteindelijk zal geïnvesteerd moeten worden in nanofiltratie omdat deze wijze van filtratie een absolute barrière tegen chemische verontreinigingen & micropolluenten zoals hormoonverstoorders, giftige chemicaliën, urine, antibiotica vanuit de veeteelt, BPA dat als synthetisch oestrogeen inwerkt vanuit plastics – xeno-oestrogenen, medicijnresten, ... Mochten deze onderzoeken tot toepasbare resultaten leiden, dan kan waterzuivering sterk vereenvoudigd worden!

 

 

 

Hopelijk hoeven we geen jaren te wachten op deze hoogst prioritaire investeringen die moeten gebeuren ... of gaan we weer wachten totdat de oorzakelijke gevolgen wérkelijk gekend en aantoonbaar worden voor en/of door de consument?

 

 

Men wil het probleem van de vervuiling aan de bron oplossen:

-      Lozingen van ziekenhuizen en zorginstellingen (bejaardentehuizen) filtreren: test van de EU in Nederland, Duitsland, Zwitserland en Luxemburg … niet in België.

-      Mentaliteit van de consument aanwakkeren door het gecontroleerd inzamelen van ongebruikte geneesmiddelen

-      Verbetering van de RWZI: 5 – 25 jaar

-      ‘Green Pharmacy’: omschakeling naar milieuvriendelijke geneesmiddelen: 5- 25 jaar

 

 

Ook EUREAU liet op 17 april 2013 weten dat chemische en farmaceutische aan de bron en niet in de RWZI installaties moet aangepakt worden. Maar dit zal vele jaren duren vooraleer het effect heeft op de kwaliteit van het drinkwater terwijl het probleem NU moet aangepakt worden. Het zal ook nog vele jaren duren vooraleer de huidige RWZI aangepast worden aan de nieuwe vervuilers en er nieuwe filtratiesystemen werkelijk in gebruik worden genomen. De vervuilende stoffen zitten al jaren in de bodem en in alle waterbronnen. Omdat België (en Nederland) een delta is van Europese rivieren, zal het nog een hele tijd duren vooraleer er verbeteringen kunnen zijn, temeer omdat àlle Europese landen deze richtlijnen moeten gaan volgen.

 

 

Eigenlijk wordt de consument van de geneesmiddelen met de vinger gewezen en dus verantwoordelijk gesteld?!

 

 

Acties dienen NU te gebeuren: moet de consument zelf een bijkomende zekerheid – thuisfiltratie – inplannen omdat de overheid gedurende vele jaren het nagelaten heeft te investeren in aangepaste filtratiesystemen van de RWZI?

 
 

 

 

Ons Eigen Water Zuiveren in afwachting op een beslissing?


 

Wilt u het zekere voor het onzekere nemen, dan bestaan er verschillende manieren ...

 

- Filterkannen: de meest eenvoudige manier die ook maar een klein gedeelte van de vervuiling wegneemt of stopt. Brita is één van de bekendste merken maar is slechts bedoeld om Chloor uit het water te halen en reduceert slechts enkele pesticides & farmaceutische stoffen ... meestal wordt hiervoor actief kool gebruikt: circa 50-80% Chloor en 10-60% pesticides/farmaceutische reductie en enkel om smaak en geur te elimineren. Schadelijke stoffen, virussen en bacteriën etc. blijven in het water zitten.

 

- Gootsteen filters (opbouw of inbouw filters): de meeste toestellen hebben een voorfilter in combinatie met actief kool. Vooral zwevende deeltjes en Chloor wordt verminderd: 50/80% reductie van bestrijdingsmiddelen (afhankelijk per producent). Zeker geen volledige bescherming.

 

- Ultrafiltratie systemen: filtreren bacteriën maar niet alle virussen! Verminderen verontreinigingen maar laten andere volledig door ... best te gebruiken in combinatie met een actief kool filter en UV. 

 

- Nanofiltratie: deze wijze van filtratie wordt voornamelijk in de in voedings- (drank)industrie ingezet en is momenteel praktisch enkel voor industriële toepassingen beschikbaar. Nanofiltratie verwijdert alle virussen én bacteriën, protozoa, Guardia, Cysts, Cryptosporidium, medicijnresten, pesticides, herbiciden, hormoonverstoorders, weekmakers, brandvertragers, ... én laat de essentiële divalente en monovalente ionen door, noodzakelijk voor de goede werking van het menselijk lichaam. 99% verwijdering van alle vervuilende stoffen.

 

- Omgekeerde osmose filters (Reverse Osmosis): een geavanceerd inbouwsysteem met een kostelijk prijskaartje (1000-3000€) waarbij de meeste onzuiverheden tot 99% worden verwijderd, maar ook de goede noodzakelijke mineralen en is zeer duur in onderhoud! Sommige flessenwater producenten gebruiken R.O. en voegen daarna mineralen toe ... tja.

 

- Destillatie: een zeer duur en energie-gebruikend systeem dat enkel voor zeer specifieke toepassingen wordt gebruikt. het water heeft geen andere moleculen dan H2O en is smaak- en geurloos (geen mineralen)  

 

In  Europa zijn er spelers op de markt voor industriële toepassingen met nanofiltratie; nanofiltratie voor huishoudelijk gebruik met POE en/of POU systemen zijn moeilijker te vinden. Zo hebben we in België een firma die nanofiltratie gebruikt speciaal voor een extra bescheming voor ons drinkwater en geeft precies dezelfde resultaten als de grote (en vaak dure) industriële systemen. LifeFilta is gespecialiseerd in filters voor persoonlijk en huishoudelijk gebruik; als P.O.E. biedt deze firma 'nanomodules' aan die achter de waterteller kan gemonteerd worden (inline- of inbouw filter) en als P.O.U. bieden zij de TapFilta aan die snel en eenvoudig aan de waterkraan kan bevestigd worden.

 

Nanofiltratie wordt vandaag door velen als BBT best Beschikbare Techniek voor waterzuivering beschouwd. Er zijn nog enkele leveranciers die membraanfiltratie gebruiken, maar zij doen Ultrafiltratie (10-100 nm) en dat is onvoldoende om pesticides, medicijnresten, zware metalen enz. uit het water te halen maar zijn wel geschikt voor bacteria (niet voor virus): LifeSaver, Berkey, Katadyn ... bij verder onderzoek blijkt LifeFilta als enige die nanofiltratie aanbiedt.

Studies hebben verder aangetoond dat een simpele 'actief koolstof filter' in combinatie met nanofiltratie een beste bescherming geeft om goed drinkbaar water te garanderen: de koolstof dient als 'pre-filter' die elke 6 maanden vervangen moeten worden, de nanofilter zelf is eenvoudig schoon te maken of te vervangen. De koolstoffilter kan makkelijk gerecycleerd worden en bij sommige fabrikanten kan zelfs de nanofilter module gereinigd worden door spoeling of met een ‘backwash’ (terugspoel) systeem ... en kan tot 5 - 10 jaar lang meegaan. Belangrijk is dat men geen Chloor of ander disinfectiemiddel of chemicaliën meer moet gebruiken.

 

Enkele voordelen ...

- Bij eventuele ernstige gebreken aan de watervoorziening is men steeds beveiligd tegen allerhande verontreinigingen want men komt altijd te laat te weten wanneer er acute dreigingen zijn!

- De binnenhuis installaties (Inline Filters: POE): leidingen en kraanwerk en toestellen zijn beveiligd tegen verstoppingen, kalkaanslag, virus & bacteria, koffie, thee en wasmachines gaan langer mee, ...  

- De drinkwaterkraan voorzien van een 'Tapfilter' (POU): montage in enkele seconden mogelijk, mobiel & fix systeem (ook 'under sink' systemen)

 

 

Tot slot heeft men in Californië (US) een oproep gedaan vanuit de watersector: 'State of California offers once more strong incentives for residents to install Final Barrier protection in their own homes, the Water Quality Association states.' Dit wil zoveel zeggen dat de overheid geen directe en pasklare oplossing heeft voor deze acute en ernstige vervuiling van het drinkwater en dat men beter een 'final protection barrier' (POE of POU bij de consument zelf) monteerd omdat de conventionele RWZI gewoonweg niet meer werkt en geen 'safe' drinking water meer kan garanderen! Exec. Dir. WQA Water Quality Association in California, Mr. Dave Haataja: “Door een extra bescherming in ons huis te plaatsen, kunnen we de beste beveiliging bieden als ‘laatste barrière’ tegen vervuilende stoffen zoals nitraten & arseen vergiftigingen. Niets is meer belangrijker dan zuiver en gezond water”. zegt Haataja.

 

 

 

Moeten wij zelf actie nemen en opstaan voor ons drinkbaar water?

 

Moet het FAVV ingeschakeld worden omdat de huidige wetgeving met al zijn richtlijnen 10 jaar en langer achteraan huppelt? Verordening EG Nr. 178/2002 zegt o.a. dat levensmiddelen (dus ook leiding-drink-mineraal-bronwater) geen micro-organismen of metabolieten bevatten die een onaanvaardbaar risico of gevaar inhouden voor de volksgezondheid ... is kanker of onvruchtbaarheid voldoende om als risico beschouwd te worden?

 

Zo behandeld het FAVV o.a. voedselveiligheidsrichtwaarden waarbij een overschrijding het uit de handel nemen van een produkt tot gevolg heeft overeenkomstig artikel 19 van deze Verordening EG Nr. 178/2002 ...

 

Studies geven geen duidelijke of onvoldoende data weer die trouwens nooit publiek gemaakt worden temeer omdat ze betaald zijn door de industrie en dus eigendom blijft van multinationals?

 

Verborgen of verdoken vervuilingen die (on)rechtstreeks kankers vormen en andere ziekten gelinkt aan de afvalstoffen die terug te vinden zijn in ons leidingwater ... is deze factuur van de waterbedrijven dan wel conform en moet die dan nog wel betaald worden? Moeten we onze waterfaktuur nog betalen omdat ondubbelzinnig onderzoek uitwijst dat ons water eigenlijk niet meer drinkbaar is en dat we er ziek van worden ... ? Moet iedere consument een (gratis) water analyse aanvragen?

 

Hebben we een klokkenluider nodig die héél hard aan de bel moet trekken?

 

Ons Provinciebestuur met Gouverneur Herman Reynders als vertegenwoordiger van België en Vlaanderen zou de juiste man zijn om dit probleem aan te kaarten; het is immers één van zijn verantwoordelijkheden om de veiligheid te verzekeren. Als commissaris voor de Belgische federale staat en van de Vlaamse Regering is hij het best geplaatst om de situatie in Limburg te verdedigen … en om klaar te staan als coördinator bij rampen zoals onlangs in Wetteren.

 

Volgens het nieuwe wetgevend kader dat werd goed gekeurd door huidig Vlaams Minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur Joke Schauvliege en door Jo Vandeurzen, Vlaams Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin voor de productie en levering van drinkwater (persbericht 23/04/2013)  moeten de waterbedrijven een preventieplan hebben bij risico’s voor nieuwe types van verontreiniging zoals medicijnen en hormoon verstoorders én een alternatieve waterbevoorrading klaar hebben voor in het geval er een incident zich voordoet (zowel op kwalitatief als kwantitatief niveau).     


Bedankt voor uw aandacht ...